RBI ने १ लाख कोटी रुपये बँकिंग सिस्टिममधून काढून घेतले आहेत - ही सप्टेंबर २०२६ मधील मोठी बातमी आहे. हे का केले?

बँकांमध्ये खूप जास्त पैसा जमा झाला होता. सप्टेंबरच्या मध्यात अतिरिक्त रोकड (surplus liquidity) ६ लाख कोटींच्या वर गेली होती.

कारण: बँकांनी RBI च्या स्पेशल योजनेतून १३७ अब्ज डॉलर्स ($137 billion) पेक्षा जास्त विदेशी चलन भारतात आणले - FCNR(B) आणि NRE डिपॉझिटच्या माध्यमातून. RBI ने ते डॉलर्स विकत घेतले आणि बदल्यात रुपये दिले, त्यामुळे सिस्टिममध्ये रुपयांची प्रचंड वाढ झाली.

साधारणपणे RBI हा जास्तीचा पैसा VRRR (Variable Rate Reverse Repo) द्वारे काढते, पण यावेळी ते फेल झाले. RBI ला ५ लाख कोटी काढायचे होते, पण फक्त ६०,४४९ कोटी च जमा झाले. बँका जास्त काळासाठी पैसे RBI कडे ठेवायला तयार नव्हत्या.

म्हणून गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी सांगितले की आता दुसऱ्या पद्धती वापराव्या लागतील.

१ लाख कोटी कसे काढले?

RBI ने OMO Sale म्हणजे सरकारी बॉण्ड्सची थेट विक्री केली. ३ टप्प्यांमध्ये:

पहिला टप्पा (१७ सप्टेंबर): ५०,००० कोटी रु.

दुसरा टप्पा (२१ सप्टेंबर): २५,००० कोटी रु. - यासाठी ८४,००० कोटींच्या बोली आल्या होत्या

तिसरा टप्पा (२८ सप्टेंबर): २५,००० कोटी रु.

असे एकूण १,००,००० कोटी रुपये थेट बँकांमधून RBI कडे गेले. हे २०१४ नंतरचे सर्वात मोठे OMO विक्री ऑपरेशन आहे.

याचा सामान्य लोकांवर काय परिणाम?

कर्ज लगेच महाग होणार नाही: याचा अर्थ बँकांनी १ लाख कोटींचे कर्ज देणे बंद केले असे नाही. तुमच्या होम लोन, कार लोनच्या EMI वर लगेच परिणाम होणार नाही.

व्याजदरावर दबाव: बँकांमधील जास्तीचा पैसा कमी झाल्याने बाजारातील व्याजदर थोडे वाढू शकतात आणि सरकारी बॉण्डचे उत्पन्न (yield) वाढले आहे.

उद्देश: महागाईला कंट्रोल करणे आणि रुपयाला स्थिर ठेवणे.

थोडक्यात - बाजारात खूप जास्त पैसा आला होता, तो काढून टाकण्यासाठी RBI ने हा उपाय केला आहे.